Cách tính giá vốn món ăn đồ uống bắt đầu từ công thức cho một phần bán ra. Mua nguyên liệu theo túi, chai hoặc thùng nhưng pha theo gam và mililít là nguồn sai phổ biến. Chưa thống nhất đơn vị thì bảng tính dù nhiều cột vẫn có thể sai ngay từ dòng đầu.
Bài viết hướng dẫn cách quy đổi, tính topping và so lượng dùng theo công thức với kiểm kê. Các số tiền và lượng trong ví dụ chỉ để minh họa phép tính, không phải giá nguyên liệu thực tế. Với phần mềm định lượng nguyên liệu, bạn cần chuẩn bị công thức rõ trước khi đối chiếu số liệu bán.
Để so lượng dùng theo công thức với hàng thực tế, xem quy trình quản lý nguyên liệu quán cafe. Khi đã có chi phí từng phần bán, xem cách tính lãi lỗ nhà hàng để ghép lãi gộp với thuê, lương và các khoản vận hành của tháng.
Xác định một phần bán gồm những gì
Viết tên món cùng size và công thức cụ thể, không chỉ ghi tên trên menu. Một món uống có cafe, sữa, đường và phần bao bì nếu bán mang đi. Món ăn có thể cần tính phần sơ chế và nguyên liệu phụ. Thống nhất phạm vi chi phí trước: bảng định lượng nguyên liệu không tự đại diện cho toàn bộ chi phí làm ra và bán được món.
Tiền lương, thuê quán, điện nước và phí kênh bán cần được xem thêm khi quyết định giá bán và lợi nhuận. Tránh gọi khoản còn lại sau nguyên liệu là lãi ròng. Với món có tùy chọn, tách công thức nền khỏi phần thêm; như vậy nhân viên và người kiểm kho biết ly cơ bản khác ly thêm trân châu ở đâu.
Quy đổi về một đơn vị chuẩn
Công thức đơn giản là chi phí một đơn vị nguyên liệu bằng tổng giá trị nguyên liệu chia lượng dùng được theo cùng đơn vị. Nếu mua theo kilôgam nhưng dùng theo gam, phải đổi trước khi chia. Nếu mua chai theo dung tích ghi trên nhãn, cần kiểm tra dung tích thực dùng và cách đo của quầy, không dùng lẫn khối lượng với thể tích.
Ví dụ một túi nguyên liệu giá 200.000 đ có 1.000 gam dùng được thì giá một gam là 200 đ. Món dùng 18 gam sẽ có chi phí phần đó là 3.600 đ. Đây là ví dụ tính, không phải báo giá cafe. Nếu nguyên liệu cần sơ chế, ghi rõ tỷ lệ thu hồi đã đo; không tự lấy tỷ lệ của một quán khác để áp cho mình.
Bảng ví dụ tính giá vốn một ly
Ví dụ dưới giả định đơn giá đã quy về cùng đơn vị và công thức đang áp dụng cho một size. Mọi số là minh họa; thay bằng giá và lượng của quán. Bảng này chưa gồm tiền thuê, lương, thuế hay phí kênh bán.
| Thành phần | Định lượng ví dụ | Chi phí ví dụ |
|---|---|---|
| Cafe | 18 gam × 200 đ/gam | 3.600 đ |
| Sữa | 30 mililít × 40 đ/mililít | 1.200 đ |
| Đường | 10 gam × 20 đ/gam | 200 đ |
| Bao bì mang đi | Một bộ giả định | 1.000 đ |
| Tổng cơ bản | Cộng các dòng | 6.000 đ |
| Topping nếu chọn | Một phần giả định | 2.000 đ |
| Tổng có topping | 6.000 + 2.000 | 8.000 đ |
Ví dụ cùng tên món nhưng khách thêm topping thì tổng chi phí là 8.000 đ thay vì 6.000 đ. Nếu mọi đơn đều bị trừ công thức cơ bản, báo cáo nguyên liệu sẽ thiếu lượng topping đã dùng. Cần ghi rõ tùy chọn nào cộng giá và tùy chọn nào có nguyên liệu riêng; hai thuộc tính này có liên quan nhưng không phải một.
Tính tỷ lệ giá vốn mà không nhầm mẫu số
Tỷ lệ giá vốn nguyên liệu bằng chi phí nguyên liệu của phần bán chia giá bán cùng cơ sở rồi nhân 100%. Ví dụ giá vốn giả định 6.000 đ và giá bán giả định 30.000 đ thì tỷ lệ là 20%. Đây là ví dụ toán học, không phải tỷ lệ chuẩn quán nào cũng nên đạt. Giá bán cần được xem trong bối cảnh khách và mô hình phục vụ.
Khi so các kênh, cần thống nhất giá trước hay sau giảm giá, cách xử lý thuế và phí. Một món bán qua app có thể còn khoản hoa hồng và bao bì khác. BlueSail chưa kết nối trực tiếp GrabFood hoặc ShopeeFood; có thể nhập đơn theo kênh với giá sàn và đối soát tiền app chuyển sau hoa hồng. Đừng nhầm doanh thu theo đơn với tiền app thực trả.
Theo dõi size và tùy chọn bằng công thức rõ ràng
Mỗi size cần lượng phù hợp thay vì chỉ đổi giá bán. Quán nên thử thực tế dụng cụ đong và ghi công thức mà người mới cũng làm được. Mức đá, mức đường cần được đặt tên thống nhất; khi có phần nguyên liệu khác theo tùy chọn thì cần thể hiện trong cấu hình, không trông chờ người kiểm kho nhớ ghi chú của từng đơn.
Trong BlueSail, size dùng biến thể được đội BlueSail cài sẵn khi mở tài khoản. Nhóm tùy chọn có thể có số chọn tối thiểu, tối đa, khoản cộng tiền và công thức nguyên liệu riêng. Bán ra tự trừ nguyên liệu của món cùng nguyên liệu tùy chọn. Xem giải pháp quán trà sữa để hình dung cách áp dụng cho topping. Với nơi bán cả đồ ăn lẫn thức uống, phần mềm quản lý nhà hàng trình bày cách đưa công thức món vào luồng phục vụ.
Đổi công thức có ngày và kiểm lại số liệu
Khi đổi nhãn sữa hoặc lượng dùng, lưu ngày áp dụng và người chịu trách nhiệm. Không chỉnh theo trí nhớ sau khi đã bán nhiều ngày rồi dùng công thức mới giải thích toàn bộ quá khứ. BlueSail có phiên bản công thức áp dụng từ ngày, giúp quán tổ chức thay đổi có mốc rõ. Trước khi dùng, thử một đơn có đủ tùy chọn và so lượng trừ.
Hãy báo cho quầy ngày chuyển công thức và xử lý nguyên liệu cũ còn lại thế nào. Nếu nhân viên vẫn pha theo chuẩn cũ nhưng sổ dùng chuẩn mới thì chênh lệch kiểm kê chưa nói lên thất thoát. Ghi lại những ngày chuyển đổi để khi đọc báo cáo có căn cứ; chỉ thay một phần mềm không tự làm cho thao tác ngoài quầy trở nên thống nhất.
Đối chiếu bằng kiểm kê và xuất hủy
Công thức mô tả lượng dự kiến theo số món đã bán. Kiểm kê cho thấy nguyên liệu còn thật. Chênh lệch có thể đến từ nhầm đơn vị, món làm lại, đồ bỏ đi, lượng đong không đều hoặc thiếu ghi nhận. Kiểm tra từng nguồn trước khi kết luận trách nhiệm. Phần bỏ đi cần xuất hủy riêng để tránh trộn với phần đã bán cho khách.
Chọn các nguyên liệu chính để theo dõi đều, kiểm cùng thời điểm và cùng cách đo. So lượng đầu kỳ cộng nhập trừ cuối kỳ với lượng theo công thức cùng các khoản đã ghi nhận. Khi tìm được lỗi đơn vị hoặc công thức topping, sửa cấu hình và kiểm lại bằng một đơn thử. Đọc thêm quản lý quán cafe từ xa để đặt lịch xem chênh lệch.
Hỏi đáp
Giá vốn món có bằng toàn bộ chi phí của quán không?
Không. Bảng công thức tập trung nguyên liệu và các thành phần đã đưa vào tính. Khi đánh giá lợi nhuận, cần xem thêm lương, thuê, điện nước, phí kênh và các khoản liên quan theo phạm vi kế toán của quán.
Topping không thu thêm tiền có cần công thức không?
Có nếu tùy chọn đó dùng thêm nguyên liệu và quán cần theo dõi lượng dùng. Giá cộng thêm bằng không không có nghĩa là nguyên liệu không phát sinh; cần thống nhất công thức và cấu hình tương ứng.
Kiểm kê lệch có phải nhân viên lấy hàng không?
Chưa thể kết luận. Kiểm tra đơn vị, định lượng, xuất hủy, món làm lại và thời điểm kiểm trước. Có số liệu đúng giúp hỏi đúng việc, nhưng vẫn cần xác minh thực tế với người phụ trách ca.